แอบลดหุ้นโดยไม่ทำตามแบบ แม้ไม่เคยออกใบหุ้นก็ตกเป็นโมฆะ!

แอบลดหุ้นโดยไม่ทำตามแบบ แม้ไม่เคยออกใบหุ้นก็ตกเป็นโมฆะ!

(เจาะลึกบรรทัดฐานศาลฎีกาที่ 3126/2569)

          ในวงการธุรกิจบริษัทจำกัด บ่อยครั้งที่กลุ่มผู้ถือหุ้นหรือกรรมการบริษัทเกิดความขัดแย้งภายใน นำไปสู่การแอบปรับลดสัดส่วนหุ้นของฝั่งตรงข้าม หรือแอบโอนหุ้นไปเป็นของตนเองโดยอ้างความตกลงปากเปล่า ยิ่งในบริษัทที่ "ยังไม่เคยจัดพิมพ์หรือมอบใบหุ้นให้แก่ผู้ถือหุ้น" มักจะมีความเข้าใจผิดกันว่า เมื่อไม่มีใบหุ้น การโอนหุ้นก็ไม่จำเป็นต้องทำเป็นหนังสือ

          คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3126/2569 ได้สร้างความชัดเจนในประเด็นนี้ไว้ว่า "ตราบใดที่หุ้นมีการระบุเลขหมายใบหุ้นไว้แล้ว แม้บริษัทยังไม่ออกใบหุ้นให้แก่ผู้ถือหุ้น การโอนหุ้นก็ยังคงต้องทำตามแบบที่กฎหมายกำหนด หากไม่ทำตามแบบ การโอนย่อมตกเป็นโมฆะอย่างสิ้นเชิง"

1. พฤติการณ์แห่งคดี

          โจทก์และจำเลยที่ 2 ได้ร่วมกันจัดตั้งบริษัทจำกัด (จำเลยที่ 1) โดยโจทก์ถือหุ้นจำนวน 3,000 หุ้น (เลขหมาย 03501 - 06500) และจำเลยที่ 2 ถือหุ้น 3,500 หุ้น ต่อมาจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นกรรมการผู้มีอำนาจ ได้ยื่นส่งสำเนาบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (บอจ.5) ต่อนายทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทหลายครั้ง โดยในแต่ละครั้งได้ "ลดสัดส่วนการถือหุ้นของโจทก์ลงเรื่อยๆ" จาก 3,000 หุ้น เหลือ 2,000 หุ้น, 1,000 หุ้น จนกระทั่งเหลือเพียง 500 หุ้น แล้วนำสัดส่วนหุ้นที่ลดลงของโจทก์ไปเพิ่มให้แก่จำเลยที่ 2 เอง

          ต่อมา โจทก์จึงยื่นฟ้องขอให้ศาลบังคับให้บริษัท (จำเลยที่ 1) และจำเลยที่ 2 ร่วมกันแก้ไขสมุดบัญชีผู้ถือหุ้นและแจ้งนายทะเบียน ให้โจทก์กลับมาถือหุ้น 3,000 หุ้นตามเดิม

2. ข้อต่อสู้ของจำเลย และคำวินิจฉัยของศาลฎีกา

          จำเลยที่ 2 สู้คดีว่า โจทก์ยินยอมให้ปรับลดหุ้นเพราะโจทก์ชำระค่าหุ้นด้วยแรงงานแต่ทำงานไม่สำเร็จ และประกอบกับ "บริษัทไม่เคยจัดทำหรือมอบใบหุ้นให้แก่ผู้ถือหุ้นคนใดเลย" การโอนหุ้นจึงไม่จำต้องทำเป็นหนังสือและลงลายมือชื่อตามกฎหมาย

          ศาลฎีกาแผนกคดีพาณิชย์และเศรษฐกิจ ได้วินิจฉัยใน 3 ประเด็นหลักดังนี้

          ประเด็นที่ 1: ยกฟ้องแต่กระทบสิทธิ จำเลยมีสิทธิอุทธรณ์/ฎีกาได้ แม้วิธีพิจารณาความแพ่ง ศาลชั้นต้นจะพิพากษายกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 2 (เพราะจำเลยที่ 2 พ้นตำแหน่งกรรมการไปแล้ว ไม่อาจบังคับให้ไปแก้ทะเบียนได้) แต่คำพิพากษาศาลชั้นต้นกระทบสิทธิของจำเลยที่ 2 ในฐานะส่วนตัว (เพราะต้องนำหุ้นของตนไปคืนให้โจทก์) จำเลยที่ 2 จึงมีสิทธิอุทธรณ์และฎีกาโต้แย้งคำพิพากษาได้

          ประเด็นที่ 2: ข้อสันนิษฐานของกฎหมายและสิทธิการเป็นผู้ถือหุ้น จำเลยที่ 2 เป็นผู้รับรองสำเนา บอจ.5 ต่อนายทะเบียนมาตั้งแต่แรก ซึ่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1141 ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าถูกต้อง อีกทั้งโจทก์มีเอกสารใบสำคัญรับชำระเงินค่าหุ้นที่จำเลยที่ 2 ลงชื่อรับไว้ จึงฟังได้ว่า โจทก์เป็นผู้ถือหุ้นโดยชอบด้วยกฎหมายตั้งแต่แรก ส่วนข้ออ้างเรื่องการตกลงปากเปล่าขอคืนหุ้น จำเลยที่ 2 ไม่มีหลักฐานมาพิสูจน์

          ประเด็นที่ 3: ตราบใดที่มีเลขหมายหุ้น แม้ไม่ออกใบหุ้น การโอนก็ต้องทำตาม "แบบ" (มาตรา 1129 วรรคสอง) นี่คือหัวใจสำคัญของคดี ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1129 วรรคสอง การโอนหุ้นชนิดระบุชื่อ "ต้องทำเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อผู้โอนและผู้รับโอน โดยมีพยานอย่างน้อย 1 คนลงชื่อรับรอง" ศาลฎีกาวางหลักว่า แม้บริษัทจะยังไม่เคยจัดทำใบหุ้นมอบให้ผู้ถือหุ้น แต่เมื่อหุ้นของบริษัทมีเลขหมายใบหุ้นกำกับอยู่แล้ว การโอนหุ้นก็ต้องปฏิบัติตามแบบที่กฎหมายกำหนดไว้ข้างต้น เมื่อไม่ปรากฏว่าโจทก์ได้ทำหนังสือโอนหุ้นให้จำเลยที่ 2 การที่จำเลยที่ 2 ปรับลดหุ้นโจทก์ไปเป็นของตนเอง จึงตกเป็นโมฆะ

3. ผลแห่งคำพิพากษา

          ศาลฎีกาพิพากษาแก้ ให้จำเลยที่ 1 แก้ไขสมุดบัญชีผู้ถือหุ้นและ บอจ.5 ให้โจทก์กลับมาถือหุ้น 3,000 หุ้นตามเดิม โดยให้ "นำหุ้นของจำเลยที่ 2 จำนวน 2,500 หุ้น มาโอนคืนให้แก่โจทก์"

บทสรุปของฎีกานี้

1. "ไม่มีใบหุ้น" ไม่ได้แปลว่า "โอนปากเปล่าได้": หากหุ้นมีการกำหนดเลขหมายไว้แล้ว การโอนหุ้นระหว่างกันต้องทำเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อผู้โอน ผู้รับโอน และพยานอย่างน้อย 1 คนเสมอ ไม่เช่นนั้นการโอนจะเป็น โมฆะ (เสียเปล่ามาตั้งแต่แรก)
2. การปรับลดหุ้นใน บอจ.5 ทำเองฝ่ายเดียวไม่ได้: กรรมการบริษัทไม่มีอำนาจยึดหุ้น หรือปรับลดหุ้นของผู้ถือหุ้นลงใน บอจ.5 โดยปราศจากเอกสารการโอนหุ้นที่ชอบด้วยกฎหมาย
3. ยกฟ้องแต่แพ้ทางอ้อม สามารถอุทธรณ์ได้: จำเลยที่ถูกศาลพิพากษายกฟ้อง แต่เนื้อหาคำพิพากษาส่งผลกระทบต่อสิทธิส่วนตัว (เช่น ถูกสั่งให้นำทรัพย์สินไปคืนอีกฝ่าย) ยังคงมีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาได้เพื่อปกป้องสิทธิของตนเอง

ปรึกษากฎหมายโทร

ได้ที่ 080-9193691 , 02-0749954

หรือ แอดไลน์ @closelawyer หรือ คลิก https://line.me/R/ti/p/%40closelawyer

สาขาเชียงใหม่ โทร 080-3955536 แอดไลน์ @cly.cmi

หรือ คลิก https://lin.ee/w7Ikc1z

สาขาขอนแก่น โทร 095-9567735 แอดไลน์ @cly.kkn

หรือ คลิก https://lin.ee/vbQlVcap

www.closelawyer.co.th

ทนายใกล้ตัว ทนายใกล้ตัว Closelawyer