อยู่กินกันก่อนแต่ง ซื้อที่ดินมาแต่ใส่ชื่อสามีคนเดียว เมียมีสิทธิขอแบ่งคนละครึ่งไหม

(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 97/2569)

คู่รักหลายคู่ในสังคมปัจจุบันเลือกที่จะสร้างเนื้อสร้างตัวและใช้ชีวิตอยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยาก่อนที่จะไปจดทะเบียนสมรสตามกฎหมาย ในระหว่างที่ร่วมกันทำมาหาได้นั้น หลายครั้งมักจะมีการซื้อทรัพย์สินชิ้นใหญ่ เช่น ที่ดินหรือบ้าน โดยใส่ชื่อของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์เพียงคนเดียวในโฉนด ปัญหาชวนปวดหัวจะเกิดขึ้นทันทีเมื่อความสัมพันธ์ต้องจบลงด้วยการเลิกราหรือหย่าร้าง ฝ่ายที่มีชื่อในโฉนดมักอ้างว่าทรัพย์สินนั้นเป็น "สินส่วนตัว" ของตนเพราะได้มาก่อนจดทะเบียนสมรส ส่วนอีกฝ่ายก็โต้แย้งว่าเป็นทรัพย์สินที่ช่วยกันสร้างมา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 97/2569 ได้วางบรรทัดฐานและคำอธิบายในเรื่องนี้ไว้อย่างเป็นธรรมและเคลียร์ชัดตามหลักกฎหมาย

ข้อเท็จจริงในคดีนี้เริ่มต้นจาก โจทก์ (ภริยา) และจำเลย (สามี) ได้ตกลงอยู่กินฉันสามีภริยากันตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2526 โดยมีบุตรด้วยกัน 3 คน จนกระทั่งต่อมาได้จดทะเบียนสมรสกันในปี พ.ศ. 2540 และจดทะเบียนหย่าขาดจากกันในปี พ.ศ. 2544 ในระหว่างที่อยู่กินร่วมกันตั้งแต่ปี พ.ศ. 2526 นั้น ทั้งสองคนได้ร่วมกันประกอบอาชีพทำมาหากินอย่างขยันขันแข็ง ทั้งปล่อยเงินกู้ ซื้อที่ดิน รับจำนอง และเป็นนายหน้าขายที่ดิน

ต่อมาในช่วงปี พ.ศ. 2538 และ พ.ศ. 2539 ก่อนที่จะมีการจดทะเบียนสมรส จำเลยได้ทำสัญญาให้ลูกหนี้กู้ยืมเงินและจดทะเบียนรับจำนองที่ดินไว้ 2 แปลง (โฉนดเลขที่ 40379 และ 20884) โดยในสัญญามีชื่อจำเลยเป็นคู่สัญญาเพียงคนเดียว ต่อมาภายหลังจำเลยได้รับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินทั้งสองแปลงนี้มาจากมูลหนี้ตามสัญญาดังกล่าว มหากาพย์การแบ่งทรัพย์สินจึงเกิดขึ้นเมื่อมีการหย่าร้าง โดยภริยาฟ้องขอแบ่งที่ดินทั้งสองแปลงนี้คนละครึ่ง แต่อดีตสามีต่อสู้คดีว่าที่ดินสองแปลงนี้ได้มาจากมูลหนี้ก่อนจะจดทะเบียนสมรสกัน จึงถือเป็นสินส่วนตัวของตนแต่เพียงผู้เดียว

เมื่อข้อพิพาทนี้ขึ้นสู่การพิจารณาของศาลฎีกา ศาลได้วิเคราะห์เจตนา พฤติการณ์ และหลักกฎหมายอย่างลึกซึ้ง โดยวางหลักการไว้ในประเด็นแรกว่า ทรัพย์สินใดที่ได้มาในระหว่างที่อยู่กินฉันสามีภริยาก่อนการจดทะเบียนสมรส แม้ต่อมาคู่ความจะไปจดทะเบียนสมรสกันตามกฎหมาย ก็ไม่มีผลย้อนหลังทำให้ทรัพย์สินที่ได้มาในระหว่างนั้นกลายเป็น "สินสมรส" แต่อย่างใด ดังนั้น ที่ดินโฉนดเลขที่ 40379 และ 20884 จึงมิใช่สินสมรสตามกฎหมายครอบครัว

ประเด็นต่อมาคือการพิจารณาเรื่องสิทธิในที่ดิน ศาลฎีกาชี้ว่า จากข้อเท็จจริงปรากฏว่าโจทก์และจำเลยร่วมกันประกอบอาชีพให้กู้ยืมเงินและรับจำนองร่วมกันมานับตั้งแต่อยู่กินด้วยกัน การที่จำเลยทำสัญญาให้ลูกหนี้กู้ยืมเงินและจดทะเบียนรับจำนองที่ดินทั้งสองแปลงในระหว่างอยู่กินร่วมกัน โดยจำเลยไม่ได้นำสืบให้รับฟังได้ว่าตนเองใช้เงินส่วนตัวของตนเองในการทำสัญญาดังกล่าว จึงรับฟังได้ว่าจำเลยทำสัญญาเพราะประกอบธุรกิจร่วมกับโจทก์ โดยต่างมีส่วนร่วมในการทำมาหาได้มาด้วยกัน แม้จะปรากฏชื่อจำเลยเป็นคู่สัญญาเพียงคนเดียว ก็เป็นกรณีที่จำเลยกระทำแทนโจทก์ด้วย และแม้กรรมสิทธิ์ในทรัพย์จำนองจะมิได้ตกแก่จำเลยในทันที แต่จำเลยในฐานะเจ้าหนี้ผู้รับจำนองชอบที่จะใช้สิทธิบังคับจำนองได้ การที่จำเลยได้รับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินทั้งสองแปลงจากมูลหนี้ตามสัญญาที่ทำจากการร่วมทำมาหาได้กับโจทก์ จึงเป็นทรัพย์สินที่โจทก์และจำเลยทำมาหาได้ร่วมกันระหว่างอยู่กินฉันสามีภริยา ในทางกฎหมายแพ่งจึงต้องถือว่าที่ดินดังกล่าวเป็น "กรรมสิทธิ์รวม" ของโจทก์และจำเลย ซึ่งต่างฝ่ายต่างมีสิทธิในที่ดินเท่าๆ กันคนละกึ่งหนึ่ง ศาลฎีกาจึงพิพากษาแก้ให้จำเลยต้องไปดำเนินการจดทะเบียนใส่ชื่อโจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินทั้งสองแปลงคนละครึ่ง หากจำเลยไม่ปฏิบัติตาม ให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลย

คำพิพากษาคดีนี้จึงเป็นอุทาหรณ์และเกราะคุ้มครองคู่รักที่สร้างตัวร่วมกันก่อนแต่งงานได้เป็นอย่างดี กฎหมายไม่ได้ดูเพียงแค่ "ชื่อบนหน้าโฉนด" หรือ "วันที่จดทะเบียนสมรส" เป็นหลักเสมอไป แต่ศาลจะสืบลึกไปถึง "ที่มาของเงินและพฤติการณ์ในการทำมาหากัน" ว่าในระหว่างที่ใช้ชีวิตร่วมกันนั้นต่างฝ่ายต่างมีส่วนช่วยกันสร้างมาหรือไม่ ดังนั้น หากคุณเป็นคนหนึ่งที่ช่วยกันทำมาหากินกับคู่รักก่อนแต่งงาน แม้จะไม่มีชื่อในทรัพย์สิน แต่หากพิสูจน์ได้ว่าช่วยกันหามา คุณก็มีสิทธิในฐานะเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมคนละครึ่งตามกฎหมายทุกประการ

ปรึกษากฎหมายโทร

ได้ที่ 080-9193691 , 02-0749954

หรือ แอดไลน์ @closelawyer หรือ คลิก https://line.me/R/ti/p/%40closelawyer

สาขาเชียงใหม่ โทร 080-3955536 แอดไลน์ @cly.cmi

หรือ คลิก https://lin.ee/w7Ikc1z

สาขาขอนแก่น โทร 095-9567735 แอดไลน์ @cly.kkn

หรือ คลิก https://lin.ee/vbQlVcap

www.closelawyer.co.th

ทนายใกล้ตัว