ถูกฟ้องขอเปิดทางจำเป็น ไม่ได้ฟ้องแย้งเรียกค่าทดแทนไว้ ศาลฎีกาชี้ฟ้องเป็นคดีใหม่ได้ อายุความ 10 ปี

ในคดีพิพาทเรื่องทางจำเป็น เมื่อเจ้าของที่ดินตาบอดหรือที่ดินแปลงที่ถูกล้อมยื่นฟ้องเจ้าของที่ดินแปลงล้อมเพื่อขอเปิดทางผ่านออกสู่ทางสาธารณะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1349 เจ้าของที่ดินที่ถูกฟ้องส่วนใหญ่มักมุ่งเน้นไปที่การต่อสู้คดีเพื่อไม่ให้เปิดทาง หรือคัดค้านแนวเส้นทางเดินรถ จนอาจหลงลืมหรือไม่ได้ยื่นฟ้องแย้งเรียกค่าทดแทนความเสียหายจากการใช้ที่ดินเข้ามาในคดีเดิม ทำให้เกิดข้อสงสัยทางกฎหมายตามมาว่า หากคดีเดิมถึงที่สุดโดยศาลพิพากษาให้เปิดทางจำเป็นไปแล้ว เจ้าของที่ดินแปลงล้อมจะหมดสิทธิเรียกร้องค่าตอบแทนหรือค่าเสียหายไปเลยหรือไม่ หรือหากจะนำคดีมาฟ้องร้องเรียกเงินค่าทดแทนเป็นคดีใหม่ต่างหาก จะถือว่าขาดอายุความหรือเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำซ้อนหรือไม่

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 313/2567 ได้วางบรรทัดฐานและสร้างความชัดเจนในเรื่องนี้ไว้อย่างสมบูรณ์ โดยเป็นคดีที่เจ้าของที่ดินตาบอดเคยฟ้องเจ้าของที่ดินแปลงล้อมเพื่อขอเปิดทางจำเป็นออกสู่ทางสาธารณะ ซึ่งในคดีก่อนผู้ฟ้องไม่ได้เสนอชดใช้ค่าทดแทนที่ดิน และฝ่ายเจ้าของที่ดินแปลงล้อมก็ไม่ได้ยื่นฟ้องแย้งเรียกค่าทดแทนเข้ามาในคำให้การ จนกระทั่งคดีเดิมถึงที่สุดโดยศาลฎีกาพิพากษาให้เปิดทางจำเป็น และมีการบังคับคดีรื้อถอนเปิดทางให้ใช้สัญจรจริงเมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2555 ต่อมาในปี 2559 เจ้าของที่ดินแปลงล้อมจึงได้นำคดีมาฟ้องต่อศาลเป็นคดีใหม่ต่างหาก เพื่อเรียกให้เจ้าของที่ดินตาบอดชดใช้ค่าทดแทนที่ดินเพื่อความเสียหายอันเกิดแต่การมีทางผ่าน ฝ่ายจำเลยจึงให้การต่อสู้คดีว่า โจทก์ไม่ได้ฟ้องแย้งเข้ามาตั้งแต่คดีเดิม และการมาฟ้องเรียกค่าทดแทนในเวลานี้ถือว่าสิทธิเรียกร้องขาดอายุความไปแล้ว

ศาลฎีกาได้วินิจฉัยประเด็นสิทธิในการฟ้องร้องและอายุความไว้อย่างลึกซึ้งว่า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1349 วรรคสี่ บัญญัติให้ผู้มีสิทธิผ่านทางจำเป็นต้องใช้ค่าทดแทนให้แก่เจ้าของที่ดินที่ล้อมอยู่เพื่อชดเชยความเสียหายอันเกิดแต่เหตุที่มีทางผ่าน แต่กฎหมายไม่ได้กำหนดเป็นเงื่อนไขบังคับว่าจะต้องชำระค่าทดแทนก่อนจึงจะเปิดใช้ทางได้ ดังนั้นในการฟ้องขอเปิดทางจำเป็น ผู้ฟ้องจึงไม่จำต้องเสนอค่าทดแทนมาในคำฟ้อง และในขณะที่เจ้าของที่ดินแปลงล้อมยื่นคำให้การในคดีเดิม ข้อเท็จจริงก็ยังไม่แน่ชัดและยังไม่ยุติว่าที่ดินของจำเลยเข้าเงื่อนไขทางจำเป็นตามกฎหมายหรือไม่ จึงต้องรอให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดสภาพแห่งที่ดินให้เป็นที่ยุติเสียก่อน การเรียกร้องค่าทดแทนจึงเป็นสิทธิของเจ้าของที่ดินแปลงล้อมที่จะแยกมาฟ้องร้องเป็นคดีต่างหากได้ โดยไม่จำต้องฟ้องแย้งเข้ามาในคดีเดิมแต่อย่างใด

สำหรับประเด็นเรื่องอายุความ ศาลฎีกาชี้ขาดว่า เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่ามีการบังคับคดีเปิดทางจำเป็นตามคำพิพากษาศาลฎีกาในคดีก่อนเมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2555 โจทก์จึงชอบที่จะใช้สิทธิเรียกร้องค่าทดแทนการใช้ทางจำเป็นบนที่ดินของตนนับแต่วันที่มีการเปิดใช้ทางจริงดังกล่าว อายุความแห่งสิทธิเรียกร้องจึงต้องเริ่มนับตั้งแต่วันที่ 21 มีนาคม 2555 เป็นต้นไป และเนื่องจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือกฎหมายอื่นมิได้มีบทบัญญัติกำหนดอายุความเรื่องการเรียกค่าทดแทนทางจำเป็นไว้โดยเฉพาะ จึงต้องนำอายุความทั่วไปสิบปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/30 มาใช้บังคับ เมื่อโจทก์นำคดีมาฟ้องเรียกค่าทดแทนเมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2559 จึงยังไม่ล่วงพ้นกำหนดสิบปี คดีของโจทก์จึงยังไม่ขาดอายุความ

นอกจากนี้ ในประเด็นข้อต่อสู้ของจำเลยที่อ้างว่าที่ดินของโจทก์ถูกเวนคืนเพื่อสร้างโครงการรถไฟฟ้าสายสีน้ำเงินไปแล้ว โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า แม้จะมีการประกาศพระราชกฤษฎีกาเวนคืนและ รฟม. มีหนังสือแจ้งเรื่องการวางเงิน แต่จำเลยไม่มีพยานหลักฐานยืนยันแน่ชัดว่าเจ้าหน้าที่เวนคืนได้นำเงินค่าทดแทนไปวางไว้เมื่อใด กรรมสิทธิ์จึงยังไม่ตกเป็นของการรถไฟขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทยตามกฎหมายเวนคืน โจทก์จึงยังคงเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์และมีอำนาจฟ้องเรียกค่าทดแทนได้ โดยศาลได้พิจารณาตัดสินให้จำเลยชดใช้ค่าทดแทนที่ดินให้แก่เจ้าของกรรมสิทธิ์ในขณะเปิดใช้ทางจำเป็นพร้อมดอกเบี้ยตามกฎหมาย

คำพิพากษาฎีกาฉบับนี้เป็นแนวทางปฏิบัติและบทเรียนสำคัญของคดีทางจำเป็น เจ้าของที่ดินแปลงล้อมที่แพ้คดีต้องยอมเปิดทางให้ผู้อื่นสัญจรผ่าน แม้จะไม่ได้ฟ้องแย้งเรียกค่าทดแทนไว้ตั้งแต่แรก ก็ไม่ต้องกังวลว่าจะเสียสิทธิ เพราะกฎหมายเปิดช่องให้ฟ้องเรียกค่าทดแทนเป็นคดีใหม่ต่างหากได้เสมอ โดยมีอายุความยาวนานถึงสิบปีนับแต่วันที่เริ่มเปิดใช้ทางจริง เพื่อคุ้มครองความเป็นธรรมและชดเชยความเสียหายให้แก่เจ้าของที่ดินอย่างแท้จริง

ปรึกษากฎหมายโทร

ได้ที่ 080-9193691 , 02-0749954

หรือ แอดไลน์ @closelawyer หรือ คลิก https://line.me/R/ti/p/%40closelawyer

สาขาเชียงใหม่ โทร 080-3955536 แอดไลน์ @cly.cmi

หรือ คลิก https://lin.ee/w7Ikc1z

สาขาขอนแก่น โทร 095-9567735 แอดไลน์ @cly.kkn

หรือ คลิก https://lin.ee/vbQlVcap

www.closelawyer.co.th

ทนายใกล้ตัว ทนายใกล้ตัว Closelawyer