ผู้จัดการมรดกแอบโอนที่ดินแบ่งให้ตัวเองแล้วขายต่อให้คนนอก ถ้าคนนอกซื้อสุจริตจะต้องคืนที่ดินหรือไม่

ผู้จัดการมรดกแอบโอนที่ดินแบ่งให้ตัวเองแล้วขายต่อให้คนนอก ถ้าคนนอกซื้อสุจริตจะต้องคืนที่ดินหรือไม่

          ปัญหาคลาสสิกในครอบครัวเมื่อเจ้ามรดกเสียชีวิตลงคือ การตกลงแบ่งปันทรัพย์มรดกกันด้วยวาจาตามคำสั่งเสียของพ่อแม่โดยไม่ได้ทำหนังสือสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร แต่ต่อมาทายาทที่ได้รับการแต่งตั้งเป็น "ผู้จัดการมรดก" กลับอาศัยช่องว่างทางทะเบียนแอบโอนที่ดินส่วนของพี่น้องมาเป็นชื่อของตนเอง แล้วรีบนำไปขายต่อให้แก่บุคคลภายนอก ทำให้เกิดข้อพิพาทตามมาว่า ข้อตกลงแบ่งมรดกด้วยวาจาจะใช้บังคับได้หรือไม่ และหากผู้ซื้อรายใหม่รับซื้อไว้โดยสุจริตและจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดินเรียบร้อยแล้ว ทายาทเจ้าของที่ดินที่แท้จริงจะสามารถฟ้องเพิกถอนเพื่อทวงที่ดินคืนได้หรือไม่

          คดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3346/2569 เกิดขึ้นเมื่อบิดาของโจทก์ จำเลยที่ 1 และนายชนินทร์ ได้สั่งเสียก่อนเสียชีวิตให้แบ่งโฉนดที่ดินมรดกให้แก่ลูกทั้งสามคน โดยให้ที่ดินพิพาทพร้อมตึกแถวตกเป็นของโจทก์ ซึ่งโจทก์ได้ย้ายเข้าไปพักอาศัยอยู่ในบ้านหลังดังกล่าวมาตั้งแต่ก่อนบิดาเสียชีวิตและอยู่อาศัยต่อเนื่องเรื่อยมา เมื่อบิดาเสียชีวิตลง ลูกทั้งสามคนได้ตกลงแบ่งปันมรดกตามคำสั่งเสียนั้น โดยจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล ได้ดำเนินการโอนที่ดินแปลงอื่นให้แก่นายชนินทร์และตนเองเรียบร้อยแล้ว

          แต่ในระหว่างที่โจทก์ต้องโทษจำคุก จำเลยที่ 1 กลับอาศัยจังหวะแอบจดทะเบียนโอนที่ดินพิพาทส่วนของโจทก์มาเป็นของตนเอง แล้วรีบนำไปขายฝากและจดทะเบียนขายขาดให้แก่จำเลยที่ 2 ในเวลาอันรวดเร็ว เมื่อโจทก์พ้นโทษออกมาพบความจริง จึงยื่นฟ้องต่อศาลเพื่อขอให้เพิกถอนนิติกรรมทั้งหมดและโอนที่ดินคืนแก่ตน ฝ่ายจำเลยที่ 2 ต่อสู้คดีว่าตนรับซื้อที่ดินมาโดยสุจริต เสียค่าตอบแทน และจดทะเบียนถูกต้องตามกฎหมายแล้ว

          ศาลฎีกาวินิจฉัยชี้ขาดว่า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1750 วรรคหนึ่ง การแบ่งปันทรัพย์มรดกอาจทำได้โดยการที่ทายาทต่างเข้าครอบครองทรัพย์สินเป็นส่วนสัด ซึ่งกรณีนี้กฎหมายไม่ได้บังคับว่าจะต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือก็สามารถฟ้องร้องบังคับคดีกันได้ เมื่อทายาททั้งสามคนตกลงแบ่งมรดกกันตามคำบอกของบิดา โดยจำเลยที่ 1 และนายชนินทร์ต่างจดทะเบียนรับโอนที่ดินส่วนของตนไปแล้ว และโจทก์ก็ได้เข้าพักอาศัยครอบครองที่ดินพิพาทพร้อมสิ่งปลูกสร้างตลอดมา ถือได้ว่ามีการแบ่งปันทรัพย์มรดกโดยต่างเข้าครอบครองเป็นส่วนสัดสมบูรณ์แล้ว ที่ดินพิพาทจึงตกเป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์ทั้งแปลง

          ดังนั้น จำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จัดการมรดกย่อมมีหน้าที่เพียงต้องจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์เท่านั้น การที่จำเลยที่ 1 รู้อยู่แล้วว่าที่ดินเป็นของโจทก์ แต่กลับแอบโอนมาเป็นของตนเองโดยไม่ได้รับความยินยอม ถือเป็นการกระทำผิดหน้าที่และนอกขอบอำนาจของผู้จัดการมรดก ย่อมเป็นการกระทำโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ไม่มีผลทำให้จำเลยที่ 1 ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทแต่อย่างใด และเมื่อจำเลยที่ 1 ไม่มีกรรมสิทธิ์ ย่อมไม่มีสิทธิที่จะนำไปจดทะเบียนขายให้แก่จำเลยที่ 2 ได้ ภายใต้หลักกฎหมายสำคัญที่ว่า "ผู้รับโอนไม่มีสิทธิดีกว่าผู้โอน" แม้จำเลยที่ 2 จะอ้างว่ารับซื้อมาโดยสุจริต เสียค่าตอบแทน และจดทะเบียนโดยสุจริตแล้วก็ตาม จำเลยที่ 2 ก็ไม่อาจได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาท โจทก์ในฐานะเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่แท้จริงย่อมมีสิทธิติดตามเอาทรัพย์คืนตามมาตรา 1336 ศาลฎีกาจึงพิพากษาให้เพิกถอนการโอนและการซื้อขายทั้งหมด พร้อมสั่งให้จำเลยที่ 1 จดทะเบียนโอนที่ดินพิพาทคืนให้แก่โจทก์ หากไม่ดำเนินการให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนา

          คำพิพากษาฎีกาฉบับนี้เป็นบรรทัดฐานสำคัญที่เตือนสติทั้งผู้จัดการมรดกและผู้ซื้ออสังหาริมทรัพย์ ผู้จัดการมรดกไม่ใช่เจ้าของทรัพย์สินแต่เพียงผู้เดียว หากใช้อำนาจโดยมิชอบแอบโอนทรัพย์สินของทายาทอื่นไปขาย ย่อมไม่มีผลทางกฎหมาย ขณะเดียวกันผู้ซื้อที่ดินมรดกต้องตรวจสอบประวัติความเป็นมาและผู้ครอบครองที่ดินจริงให้รอบคอบ เพราะหากผู้จัดการมรดกขายทรัพย์โดยไม่มีอำนาจ แม้จะซื้อขายจดทะเบียนโดยสุจริต ก็ต้องคืนที่ดินให้แก่ทายาทผู้มีสิทธิโดยไม่อาจยกความสุจริตขึ้นอ้างได้

ปรึกษากฎหมายโทร

ได้ที่ 080-9193691 , 02-0749954

หรือ แอดไลน์ @closelawyer หรือ คลิก https://line.me/R/ti/p/%40closelawyer

สาขาเชียงใหม่ โทร 080-3955536 แอดไลน์ @cly.cmi

หรือ คลิก https://lin.ee/w7Ikc1z

สาขาขอนแก่น โทร 095-9567735 แอดไลน์ @cly.kkn

หรือ คลิก https://lin.ee/vbQlVcap

www.closelawyer.co.th

ทนายใกล้ตัว ทนายใกล้ตัว Closelawyer