โฉนดมีชื่อพี่ชายคนเดียว แต่ทำไมเจ้าหนี้ยึดขายทอดตลาด แล้วศาลสั่งกันเงิน คืนน้องคนละ 1 ใน 4?

โฉนดมีชื่อพี่ชายคนเดียว แต่ทำไมเจ้าหนี้ยึดขายทอดตลาด แล้วศาลสั่งกันเงิน คืนน้องคนละ 1 ใน 4?

ในกระบวนการบังคับคดีแพ่ง เมื่อลูกหนี้ตามคำพิพากษาถึงแก่ความตาย เจ้าหนี้ชอบที่จะบังคับคดีเอากับทรัพย์มรดกที่ตกทอดแก่ทายาทของลูกหนี้ได้ แต่ปัญหาที่มักสร้างความเสียหายให้แก่ทายาทคนอื่นในครอบครัว คือกรณีที่โฉนดที่ดินมีชื่อของลูกหนี้ปรากฏอยู่เพียงคนเดียว แต่เป็นการถือครองไว้ในฐานะ "ผู้จัดการมรดก" ของเจ้ามรดกเดิม

เมื่อเจ้าหนี้ตรวจพบชื่อในโฉนด จึงนำเจ้าพนักงานบังคับคดียึดที่ดินทั้งแปลงออกขายทอดตลาด จนส่งผลกระทบต่อสิทธิของทายาทคนอื่นๆ ที่มีสิทธิได้รับมรดกในที่ดินแปลงเดียวกันนั้นด้วย ซึ่งหากทายาทเหล่านั้นยื่นคำร้องขอกันส่วนไม่ถูกช่องทางของกฎหมาย อาจเสี่ยงต่อการถูกศาลยกคำร้องและสูญเสียสิทธิในทรัพย์มรดกไปอย่างน่าเสียดาย

ประเด็นข้อพิพาทนี้ได้รับการวินิจฉัยและวางแนวปฏิบัติไว้อย่างน่าสนใจใน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8420/2568 เรื่องราวเกิดขึ้นเมื่อโจทก์เป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาของจำเลย (ซึ่งถูกฟ้องในฐานะทายาทโดยธรรมของนายอนิรุตหรือคำบาง) โดยศาลพิพากษาให้จำเลยชำระหนี้ 2,000,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย แต่จำกัดความรับผิดไม่เกินกว่าทรัพย์มรดกที่ตกทอดได้แก่ตน เมื่อไม่มีการชำระหนี้ โจทก์จึงนำเจ้าพนักงานบังคับคดียึดที่ดินโฉนดเลขที่ 15864 ซึ่งมีชื่อนายอนิรุตปรากฏเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ในฐานะ "ผู้จัดการมรดกของนางคำ" ออกขายทอดตลาดทั้งแปลง

เมื่อที่ดินกำลังจะถูกขายทอดตลาด ผู้ร้องทั้งสองซึ่งเป็นบุตรของนางคำและเป็นพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกับนายอนิรุต ได้ยื่นคำร้องขอต่อศาลเพื่อขอให้ "กันส่วนที่ดิน" เนื้อที่ของตนออกก่อนการขายทอดตลาด โดยอ้างข้อเท็จจริงว่า บรรดาพี่น้องได้มีการแบ่งแยกครอบครองที่ดินแปลงนี้เป็นส่วนสัดเรียบร้อยแล้ว โดยผู้ร้องทั้งสองครอบครองที่ดินด้านทิศใต้ติดทางสาธารณะ ส่วนนายอนิรุตและพี่น้องอีกคนครอบครองด้านทิศเหนือ

ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายกคำร้องขอของผู้ร้องทั้งสอง ทำให้ที่ดินเสี่ยงต่อการถูกขายทอดตลาดไปทั้งแปลง แต่เมื่อคดีขึ้นสู่ศาลฎีกา ศาลได้แยกการวินิจฉัยออกเป็น 2 ประเด็นสำคัญ

ข้ออ้างเรื่อง "การครอบครองเป็นส่วนสัด" ศาลฎีกาตรวจดูแผนที่พิพาทแล้วพบข้อพิรุธหลายประการ เนื่องจากผู้ร้องทั้งสองอ้างว่าตนเองครอบครองที่ดินส่วนที่ติดทางสาธารณะและมีเนื้อที่มากกว่าส่วนของนายอนิรุตและพี่น้องอีกคนถึงเท่าตัว ทั้งที่ดินส่วนของนายอนิรุตยังไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ ต้องอาศัยผ่านที่ดินของผู้ร้อง พฤติการณ์เช่นนี้ทำให้ผู้ร้องทั้งสองได้เปรียบอย่างผิดปกติโดยไม่มีเหตุผลรองรับ และไม่มีพยานหลักฐานที่มีน้ำหนักมานำสืบแสดงสภาพการครอบครองจริง ศาลจึงรับฟังไม่ได้ว่ามีการครอบครองเป็นส่วนสัด ดังนั้น ผู้ร้องทั้งสองจึงไม่มีสิทธิขอให้กัน "เนื้อที่ดิน" ออกก่อนขายทอดตลาด
สิทธิในการรับมรดกและการ "กันเงิน" แม้จะฟังไม่ได้ว่ามีการแบ่งแยกครอบครองเป็นส่วนสัด แต่ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติว่า ที่ดินแปลงนี้เป็นทรัพย์มรดกของนางคำ และผู้ร้องทั้งสองเป็นบุตรของนางคำ ย่อมเป็นทายาทโดยธรรมที่มีสิทธิได้รับส่วนแบ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629 (1) การที่นายอนิรุตมีชื่อในโฉนดก็เป็นเพียงการถือครองในฐานะผู้จัดการมรดกเท่านั้น หาใช่เจ้าของกรรมสิทธิ์แต่เพียงผู้เดียวไม่

ดังนั้น การบังคับคดีของโจทก์จึงต้องตกอยู่ภายใต้บังคับของ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 322 ที่บัญญัติว่า การบังคับคดีแก่ทรัพย์สินของลูกหนี้ย่อมไม่กระทบกระทั่งถึงบุริมสิทธิ สิทธิยึดหน่วง หรือสิทธิอื่นใดของบุคคลภายนอกเหนือทรัพย์สินนั้น เมื่อนางคำมีทายาทที่มีสิทธิได้รับมรดกรวม 4 คน ผู้ร้องทั้งสองจึงมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งคนละ 1 ใน 4

ศาลฎีกาจึงมีคำพิพากษาแก้ ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการขายทอดตลาดที่ดินทั้งแปลงได้ แต่ต้อง "กันเงินที่ได้จากการขายทอดตลาดให้แก่ผู้ร้องทั้งสองคนละ 1 ใน 4" ก่อนที่จะนำเงินส่วนที่เหลือซึ่งเป็นมรดกของนายอนิรุตไปชำระหนี้ให้แก่โจทก์

คำพิพากษาฎีกาฉบับนี้เป็นแนวทางสำคัญในการดำเนินคดีสำหรับทายาทร่วม เมื่อที่ดินมรดกถูกยึดเพราะหนี้ส่วนตัวของผู้จัดการมรดก หากไม่มีหลักฐานการแบ่งแยกครอบครองที่ดินเป็นส่วนสัดที่ชัดเจนและเป็นธรรม การดึงดันขอ "กันส่วนเนื้อที่ดิน" มักถูกศาลยกคำร้อง แต่ทายาทยังคงมีทางรอดโดยชอบด้วยกฎหมายตาม ป.วิ.พ. มาตรา 322 ในการขอ "กันเงินส่วนแบ่งมรดก" จากการขายทอดตลาด เพื่อปกป้องมูลค่าทรัพย์สินตามสิทธิของตนเองไว้ได้

ปรึกษากฎหมายโทร

ได้ที่ 080-9193691 , 02-0749954

หรือ แอดไลน์ @closelawyer หรือ คลิก https://line.me/R/ti/p/%40closelawyer

สาขาเชียงใหม่ โทร 080-3955536 แอดไลน์ @cly.cmi

หรือ คลิก https://lin.ee/w7Ikc1z

สาขาขอนแก่น โทร 095-9567735 แอดไลน์ @cly.kkn

หรือ คลิก https://lin.ee/vbQlVcap

www.closelawyer.co.th

ทนายใกล้ตัว ทนายใกล้ตัว Closelawyer