ทายาทถือโฉนดที่ดินมรดกไว้ ไม่แบ่ง ผิดอาญาหรือไม่

ทายาทถือโฉนดที่ดินมรดกไว้ ไม่แบ่ง ผิดอาญาหรือไม่

(คำพิพากษาฎีกาที่ 842/2568)

           ปัญหาโลกแตกในครอบครัวที่มักจะเกิดขึ้นเมื่อบุพการีเสียชีวิตลง คือเรื่องการจัดการมรดกครับ หลายครั้งที่เรามักจะเห็นพี่น้องทะเลาะกันเพราะคนหนึ่งกอด "โฉนดที่ดิน" ไว้แน่น ไม่ยอมส่งมอบให้ผู้จัดการมรดกไปดำเนินการแบ่งปัน จนนำไปสู่การฟ้องร้องเป็นคดีความว่าอีกฝ่าย "เอาเอกสารมรดกไปเสีย" แต่ในทางกฎหมายนั้น การที่คนคนหนึ่งเป็นเจ้าของมรดกร่วมอยู่ด้วย อาจเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้เขาไม่ต้องรับโทษทางอาญาครับ

          เรื่องราวในคดีนี้เริ่มต้นขึ้นในครอบครัวที่มีบุตรถึง 7 คนครับ เมื่อมารดาเสียชีวิตและได้ทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองไว้ชัดเจนว่า ให้ลูกคนหนึ่งเป็นผู้จัดการมรดก เพื่อนำที่ดินมรดกออกขายแล้วนำเงินมาแบ่งกันระหว่างทายาทที่มีชื่อในพินัยกรรม 6 คน ปัญหาคือโฉนดที่ดินเจ้ากรรมดันไปอยู่ในมือของทายาทคนหนึ่งซึ่งไม่ยอมส่งมอบคืนให้พี่ที่เป็นผู้จัดการมรดก จนผู้จัดการมรดกต้องฟ้องร้องในข้อหาตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 188 ซึ่งว่าด้วยการเอาไปเสียซึ่งเอกสารของผู้อื่นในประการที่น่าจะเกิดความเสียหายครับ

          ประเด็นที่ศาลฎีกาต้องวินิจฉัยและวางบรรทัดฐานไว้คือ "โฉนดมรดกในมือทายาท ถือเป็นเอกสารของผู้อื่นหรือไม่?" ซึ่งศาลได้นำเอาหลักกฎหมายแพ่งมาปรับใช้ได้อย่างลึกซึ้งครับ ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1599 และมาตรา 1603 เมื่อบุคคลใดตาย มรดกย่อมตกทอดแก่ทายาททันที ดังนั้น ในระหว่างที่การจัดการมรดกยังไม่เสร็จสิ้น ทายาททุกคนที่มีชื่อรับมรดกจึงมีสถานะเป็น "เจ้าของรวม" ในที่ดินผืนนั้น รวมถึงเป็นเจ้าของรวมในตัวโฉนดซึ่งเป็นเอกสารแสดงกรรมสิทธิ์ด้วยครับ

          เมื่อจำเลยเป็นหนึ่งในทายาทผู้รับมรดก จำเลยจึงมีส่วนเป็นเจ้าของโฉนดใบนั้นอยู่ด้วย กฎหมายจึงมองว่าโฉนดใบนี้ไม่ใช่ "เอกสารของผู้อื่น" โดยสิ้นเชิง แต่มันคือเอกสารที่จำเลยมีส่วนเป็นเจ้าของร่วมกับพี่น้องคนอื่นๆ ด้วยเหตุนี้เอง ศาลฎีกาจึงพิพากษาว่าการที่จำเลยยึดโฉนดไว้ไม่ยอมคืน จึงขาดองค์ประกอบความผิดตามมาตรา 188 เพราะไม่ได้เอาเอกสารของ "ผู้อื่น" ไปเสีย แต่มันคือการยึดเอกสารที่มีชื่อตนเองเป็นเจ้าของรวมไว้นั่นเองครับ

          บทสรุปของคดีนี้จึงสอนให้ผู้จัดการมรดกรู้ว่า ความขัดแย้งเรื่องการไม่ส่งมอบโฉนดมรดกระหว่างทายาทด้วยกัน ไม่ใช่ช่องทางที่จะเอาผิดทางอาญาให้ติดคุกกันได้ง่ายๆ ครับ แม้พฤติกรรมนี้จะทำให้การจัดการมรดกต้องล่าช้าหรือเกิดความเสียหาย แต่ผู้จัดการมรดกต้องไปใช้สิทธิทางแพ่งในการฟ้องร้องเรียกคืนโฉนด หรือดำเนินการออกใบแทนโฉนดตามขั้นตอนของกฎหมายที่ดินแทนครับ

          ก่อนจะฟ้องพี่น้องเป็นคดีอาญาในเรื่องมรดก ผมอยากให้ตรวจสอบสถานะความเป็น "เจ้าของรวม" ให้ดีก่อนนะครับ เพราะบางครั้งสิทธิในฐานะทายาทอาจกลายเป็นเกราะป้องกันที่ทำให้คดีอาญาต้องถูกยกฟ้องไปอย่างน่าเสียดายครับ

ปรึกษากฎหมายโทร

ได้ที่ 080-9193691 , 02-0749954

หรือ แอดไลน์ @closelawyer หรือ คลิก https://line.me/R/ti/p/%40closelawyer

สาขาเชียงใหม่ โทร 080-3955536 แอดไลน์ @cly.cmi

หรือ คลิก https://lin.ee/w7Ikc1z

สาขาขอนแก่น โทร 095-9567735 แอดไลน์ @cly.kkn

หรือ คลิก https://lin.ee/vbQlVcap

www.closelawyer.co.th

ทนายใกล้ตัว