ราษฎรฟ้องเอง ขอออกหมายค้นได้หรือไม่

ราษฎรฟ้องเอง ขอออกหมายค้นได้หรือไม่ เปิดบรรทัดฐานใหม่จากศาลฎีกา

          ปกติแล้วเวลาเราพูดถึง "หมายค้น" ภาพจำของทุกคนคือต้องเป็นเจ้าหน้าที่ตำรวจหรือฝ่ายปกครองถือหมายศาลไปบุกค้นที่พักอาศัยเพื่อหาหลักฐานใช่ไหมครับ? หลายคนจึงเกิดคำถามว่า แล้วถ้าเราเป็นประชาชนธรรมดาที่ถูกรังแกจนต้องลุกขึ้นมาฟ้องคดีอาญาด้วยตัวเอง เราจะมีสิทธิขอให้ศาลออกหมายค้นเพื่อหาหลักฐานสำคัญมาสู้คดีได้เหมือนตำรวจไหม?

          คำตอบเรื่องนี้ถูกระบุไว้ชัดเจนใน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6864/2562 ซึ่งถือเป็นบรรทัดฐานสำคัญที่ช่วยรับรองสิทธิของประชาชนในกระบวนการยุติธรรมครับ

          ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนในเบื้องต้น

          ในคดีนี้ เดิมทีศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์มีความเห็นว่า "ราษฎร" หรือประชาชนทั่วไปไม่มีสิทธิขอหมายค้นครับ โดยศาลอ้างอิงตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 59 วรรคสอง ว่าการออกหมายค้นนั้นจะต้องมีคำร้องจากพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจเท่านั้น แต่เมื่อคดีขึ้นสู่ศาลฎีกา ท่านได้กลับคำพิพากษาและให้เหตุผลที่น่าสนใจมากครับ

          วิเคราะห์ 3 ประเด็นสำคัญจากคำพิพากษาฎีกา

          1. จุดประสงค์หลักของ "หมายค้น" คือการหาความจริง

ศาลฎีกาพิจารณาตาม ป.วิ.อ. มาตรา 69 (1) ซึ่งระบุว่าเหตุที่จะออกหมายค้นได้นั้น คือเพื่อพบและยึดสิ่งของซึ่งจะเป็น "พยานหลักฐาน" ประกอบการพิจารณาคดีหรือการไต่สวนมูลฟ้อง ดังนั้น หัวใจสำคัญของหมายค้นคือการนำพยานหลักฐานมาสู่ศาลเพื่อพิสูจน์ความจริงครับ

          2. สิทธิในการพิสูจน์ความบริสุทธิ์และเข้าถึงหลักฐาน

เมื่อประชาชนเป็นโจทก์ฟ้องคดีอาญาเอง กฎหมายกำหนดให้ต้องมีการ "ไต่สวนมูลฟ้อง" ก่อนเสมอ หากพยานหลักฐานชิ้นสำคัญตกอยู่ในความครอบครองของบุคคลอื่น และโจทก์ไม่สามารถหามาได้เองตามปกติ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าโจทก์ย่อมมี "สิทธิชอบธรรม" ที่จะขอให้ศาลออกหมายค้น เพื่อยึดสิ่งของนั้นมาเป็นพยานหลักฐานในคดีของตน เพื่อให้ศาลเห็นว่าคดีมีมูลและรับฟ้องไว้พิจารณาต่อไปครับ

          3. หมายค้นไม่ใช่ "อำนาจผูกขาด" ของเจ้าหน้าที่รัฐ

ศาลท่านวางหลักว่า การขอหมายค้นเพื่อหาพยานหลักฐานในชั้นไต่สวนมูลฟ้องนี้ ไม่ใช่สิทธิเฉพาะตัวหรืออำนาจผูกขาดของตำรวจหรือพนักงานฝ่ายปกครองเท่านั้น แต่เป็นสิทธิของคู่ความในคดี (ซึ่งรวมถึงประชาชนที่เป็นโจทก์) ที่จะใช้ช่องทางตามกฎหมายเพื่อให้ได้มาซึ่งพยานหลักฐานครับ

          สรุปสั้น ๆ ให้เข้าใจง่ายครับว่า "ประชาชนที่ฟ้องคดีอาญาเอง หากคดีอยู่ในชั้นไต่สวนมูลฟ้องและมีความจำเป็นต้องใช้หลักฐานที่อยู่กับคนอื่น มีสิทธิยื่นคำร้องขอให้ศาลออกหมายค้นได้ครับ"

          คำพิพากษาฎีกาฉบับนี้ช่วยตอกย้ำว่า ระบบกฎหมายบ้านเราให้ความสำคัญกับการที่ประชาชนจะสามารถพิสูจน์ความจริงได้อย่างเต็มที่ ไม่จำเป็นต้องรอพึ่งพาเจ้าหน้าที่รัฐเพียงอย่างเดียวเสมอไป ซึ่งถือเป็นการยกระดับสิทธิในกระบวนการยุติธรรมให้เท่าเทียมกันมากขึ้นครับ

ปรึกษากฎหมายโทร

ได้ที่ 080-9193691 , 02-0749954

หรือ แอดไลน์ @closelawyer หรือ คลิก https://line.me/R/ti/p/%40closelawyer

สาขาเชียงใหม่ โทร 080-3955536 แอดไลน์ @cly.cmi

หรือ คลิก https://lin.ee/w7Ikc1z

สาขาขอนแก่น โทร 095-9567735 แอดไลน์ @cly.kkn

หรือ คลิก https://lin.ee/vbQlVcap

www.closelawyer.co.th

ทนายใกล้ตัว